سازمان امور مالیاتی با ابلاغ بخشنامه شماره 230/8793/د مورخ 1405/04/07 (به امضای رئیس شورای عالی مالیاتی)، به یکی از مهمترین چالشهای شرکتهای فعال در حوزه اقتصاد دیجیتال پایان داد. این بخشنامه که بر مبنای رأی هیأت عمومی شورای عالی مالیاتی (شماره 3-210، مورخ 1405/03/17) صادر شده، رویه قطعی نحوه برخورد با سود تسعیر و افزایش ارزش بیتکوین در تاریخ گزارشگری مالی را مشخص کرده است.
در ادامه، تحلیل ساختاریافته این رأی وحدترویه (موضوع ماده 258 ق.م.م) را با رویکرد حسابداری و مدیریتی بررسی میکنیم:
مشخصات رأی و بخشنامه مالیاتی بیتکوین
موضوع: شمول و عدم شمول مالیات نسبت به شناسایی سود تسعیر بیتکوین در تاریخ گزارشگری مالی
مستند قانونی: ماده 258 قانون مالیاتهای مستقیم
شماره ابلاغیه: 230/8793/د (مورخ 1405/04/07)
شماره رأی هیأت عمومی: 3-210 (مورخ 1405/03/16)
1. ریشه اختلاف: تقابل دیدگاهها در شعب شورای عالی مالیاتی
بر اساس اسناد پرونده، دو رویکرد متضاد در ادارات مالیاتی وجود داشت:
دیدگاه شعبه دهم (مردود): بیتکوین را معادل ارزهای رسمی و در زمره «اقلام پولی» یا «موجودی کالا» تلقی میکردند و هرگونه افزایش ارزش آن در پایان سال را مشمول مالیات میدانستند.
دیدگاه شعبه سوم (تأیید شده): بیتکوین نگهداریشده با هدف کسب منافع، یک «سرمایهگذاری کوتاهمدت/جاری» است و به دلیل ماهیت غیرپولی، شناسایی سود تسعیر برای آن موضوعیت ندارد.
2. مبنای تئوریک رأی: استانداردهای 15 و 16 حسابداری
هیأت عمومی با استناد به نظریه کمیته فنی سازمان حسابرسی، مقرر کرد که رمزارزها باید به عنوان «سرمایهگذاری جاری» طبقهبندی شوند. بر این اساس، شرکتها میتوانند در تاریخ گزارشگری، این داراییها را بر مبنای اقل بهای تمامشده و خالص ارزش فروش اندازهگیری کنند.
نقطه عطف این رأی اینجاست: مأموران مالیاتی حق ندارند انتخاب حسابداری مؤدی را نادیده بگیرند. اگر شرکتی روش «اقل بهای تمامشده و خالص ارزش فروش» را انتخاب کند، ادارات مالیاتی مجاز نیستند دارایی را بر مبنای «ارزش منصفانه» محاسبه کرده و از بابت افزایش ارزش دفتری (سود محققنشده رمزارز در پایان سال مالی)، درآمدی شناسایی و مطالبه مالیات کنند.
اخذ مالیات از «سودهای محققنشده» در داراییهای پرنوسانی مانند بیتکوین، یکی از بزرگترین تهدیدها برای جریان نقدینگی شرکتهاست. این رأی که برای تمامی ممیزان و هیأتهای حل اختلاف لازمالاتباع است، ریسک خروج وجه نقد بابت مالیاتِ سودهای کاغذی را به صفر میرساند.
مدیران مالی باید دقت کنند که افشای صحیح این داراییها در سرفصل سرمایهگذاریهای جاری و درج دقیق رویه حسابداری در یادداشتهای توضیحی صورتهای مالی، پیششرط اصلی برای استفاده از این مصونیت مالیاتی است.
